Од невидливост до еднаквост: Унапредување на инклузијата на Ромите преку правен идентитет во Северна Македонија

На 8 април 2026, партнерите се собраа во Собранието на Република Северна Македонија за да го одбележат Меѓународниот ден на Ромите и да се фокусираат на едноставна, но суштинска идеја: инклузијата започнува со препознавањето. 

“Денес стоиме овде, во домот на демократијата, обединети околу една вредност која е поголема од секоја политика, секоја партија и секој дневен интерес – вредноста на човечкото достоинство,” изјави премиерот Христијан Мицкоски.  “Потсетување дека зад секоја статистика стои човек. Зад секоја бројка стои приказна. Зад секој предизвик стои надеж која чека да биде препознаена и поддржана.”

На тема “Од невидливост до еднаквост,” дискусиите беа насочени кон правниот идентитет, клучот што овозможува пристап до образование, здравствена заштита, вработување и социјална заштита.

“Правниот идентитет може да звучи технички. Но, всушност, тоа е она што ја прави личноста видлива за државата. И без таа видливост, пристапот до права останува недостижен,” изјави Едвард Андерсон, шеф на Одделот на Мисијата за сигурност и поддршка во заедницата. 

Тука е местото каде практичната работа прави разлика. Со поддршка на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, околу 750 лица кои претходно немале правен идентитет сега успеале да се регистрираат и да добијат пристап до своите права, додека сите познати случаи на бездржавјанство поврзани со распадот на поранешна Југославија се решени. 

Само во 2025 година, иницијативи за правна помош преку мобилни тимови поддржани од страна на Мисијата им помогнаа на околу 300 поединци од ромска припадност да добијат документи и да имаат пристап до социјална заштита, со што услугите ќе се донесат директно до заедниците и ќе се намалат административните бариери.

Гледајќи уште подалеку, фокусот се префрла на превенцијата. Во 2026 година, Мисијата ќе го поддржи изготвувањето на Протоколот за бездржавјанство заради зајакнување на имплементацијата на законодавството и подобрување на координацијата меѓу институциите. Работејќи заедно со институциите и заедниците, овие напори помагаат да се осигура дека никој не останува невидлив и дека инклузијата станува реалност.